Magasinett

Utskrift

Møt Brás Cubas!

Skrive av Atle Berge .

Folk som framstiller den kjiipe hytteturen som sååå fantastisk!, eksisterte lenge før Facebook. 208 år gamle Brás Cubas til dømes.

 

Eit kvart sunt samfunn er allergisk mot seg sjølv. Det er difor på sin plass med litt sjølvkritikk innleiingsvis: Eg er del av ein generasjon som bruker meir energi på å få maten til å sjå delikat ut på Instagram, enn å lage sjølve retten. Eg er oftare ramma av presentasjonsangst enn av prestasjonsangst, og er dessutan så historielaus at eg trudde denne presentasjonsangsten var eit nytt fenomen. Den fiktive brasilianske sjølvbiografien Brás Cubas’ posthume memoarer frå 1881, viser derimot at fenomenet har eksistert lenge.

Stort ego

Romanener sterkt prega av egoet til forteljaren Brás Cubas. Dei vakre setningane han prøver å skrive. Dei intelligente tankane han prøver å tenke. Brás er ekspert på å gjere seg til for andre. Han speler det sosiale spelet, og prøver alltid å tolke korleis andre ønskjer å framstå: «Eugênia unnlot å pynte seg for meg den dagen. Jeg tror i alle fall at det var for meg hun ikke pyntet seg» (s. 84). Hovudpoenget i romanen er gapet mellom dette opphøgde språket, og det Brás gjer, mellom dei filosofiske ideane han presenterer og det han eigentleg brukar tida på: Å ligge med elskarinna si og jakte på politisk makt, helst ein ministerpost.

Vent med sjølvbiografien til du er død

Brás er forresten død når han skriv memoarane sine. Den eigentleg forfattaren av boka, Machado de Assis, bryt slik sett reglane vi kjenner for liv og død – ein død mann kan vel ikkje skrive? Utgangspunktet til Assis er likevel svært logisk: Skal ein skrive ein sjølvbiografi bør ein vere død. Først som død har ein oversikt over heile livsløpet sitt. Tenk kor mange idiotiske sjølvbiografiar vi kunne vore spart for dersom norske kjendisar anno 2013 hadde forstått dette!

Lett å lese

For mange kan det sikkert høyrast tungt ut å skulle lese ein brasiliansk roman frå 1800-talet, men forteljarstemma til Brás er lett å følgje. Fordi Brás er livredd for at lesaren skal mislike boka hans, vender han seg stadig til oss med forklaringar som guidar oss gjennom teksten – og minner om kor sjølvhøgtideleg hovudpersonen er. Det nemnde gapet mellom det opphøgde språket til Brás, og livet som relativt mislukka ungkar med knuste politiske draumar, er dessutan til tider grådig artig.

Plasterkjendis

Det einaste som plagar meg litt under lesinga, er at eg ikkje alltid forstår om Cubas er sjølvironisk, eller om det er den eigentlege forfattaren Machado de Assis som gjer narr av hovudpersonen sin, men det får våge seg. Vi har trass alt å gjere med ei bok som er relevant over hundre år etter at ho kom ut. Ja, til og med måten Brás døde på, er relevant i dag: Han vart sjuk i arbeidet med å finne opp eit plaster som kunne kurere melankoli. Eit arbeid han sjølvsagt ikkje starta fordi han ville redde menneska frå melankolien, men fordi han hadde så frykteleg lyst til å bli kjendis, ein rik og mektig kjendis. Verkar det kjent?