Magasinett

Synsingar

Utskrift

Namn i nyheitene

Skrive av Lars Mæhle .

Alle aviser med respekt for seg sjølve (det er ikkje mange att, men nokre få fins det gudskjelov der ute) har ei dagleg spalte med eit fast spørsmålsbatteri. Den har gjerne ei jovial overskrift: «Namn i nyheitene», «Folk i farten», «10 ting du ikkje visste om Børge Brende». Eller noko i den duren.

Spalta kan samanliknast med siste nyheitssak før sporten i Dagsrevyen, eit godmodig innslag der ein løsnar litt på slipset – og får sjåaren i godt humør att etter tjue minutt med krig, blodbad, drap, lemlestingar, brannar, dop, valdtekt, valfusk og korrupsjon (i omtrent den rekkefølgja). Hovudfunksjonen til slike spalter er å tone ned alvoret mot slutten av avisa, å vere ein fast og passe folkeleg stasjon som lesaren kjenner igjen – og kjenner seg att i.

For sistnemnte aspekt skal ein ikkje undervurdere: Mange les slike spalter for å få vite litt inkjeseiande trivia om «folk i nyheitsbiletet». Vi samanliknar så svara til gjesten i spalta med våre eigne standpunkt – og feller deretter vår knusande dom over vedkommande. «Ha-ha-ha!» tenker vi. «Er verkeleg favorittboka til Trond Giske Sagaen om Isfolket av Margit Sandemo!?» «Det kan ikkje vere sant», undrar vi oss dagen etter.«Er favorittpolitikaren til Siv Jensen Boutro Boutros-Ghali!?»

Slik set vi oss til doms over A-, B-, C- og D-kjendisar. Vi les om dei og nikkar godkjennande når vi er einige i svara deira – for så like etter å fnyse over haldningane deira til ei anna prinsipiell sak.

Men det verste er: Før du veit ordet av det, kan det vere du som er gjest i denne spalta (som A-, B-, C- eller D-kjendis, eller rett og slett fordi det var du som fann den første hestehoven dette året). Og da gjeld det å vere førebudd. Det følgjande er tenkt som ein guide til denne klassiske spalta, ei innføring i dei faste spørsmåla – og kva ein bør og ikkje bør svare.

Generelt – første bod: Unngå dei store tabbane, svara som får lesaren til å vri seg i latter. Andre bod: Styr unna klisjeane. Ein vil jo gjerne framstå som ein original og interessant person. Tredje bod: Unngå å framstå som ein vel original og interessant person, for da vil folk anten tru du er koko eller aller verst: mistenke deg for å vere ein som trur du er noko.

Eg tar utgangspunkt i spalta slik den er utforma i Dagsavisen. Og vi går rett på faste spørsmål nummer 1:

Kva for person kunne du tenke deg å vere for ein dag?
– Vanlege og litt prektige svar, styr unna: George Bush (for da kunne eg avslutta krigen i Irak), Nelson Mandela, Kofi Annan, ein heismontør.
– Uvanlege svar, styr unna: George Bush (for da kunne eg løyve meir pengar til våpenindustrien i USA), Mike Tyson, Adolf Hitler (særleg i perioden da han forsøkte seg som biletkunstnar i Wien).
– Passe svar: Boutro Boutros-Ghali.
 
Kva for bok har betydd mest for deg?
– Kjedelege svar, styr unna: Bibelen, Vegen til sertifikatet, Norges lover.
– Uvanlege svar, styr unna: Franz Kafka: Prosessen, Jonas Lie: Samlede verker (unntatt Familien på Gilje, den er oppskrytt).
– Passe svar: Den siste boka til Knut Hamsun, Dag Solstad eller Boutro Boutros-Ghali.

Når skjønte du at var blitt vaksen?
– Kjedelege svar, styr unna: «Da eg fekk mitt første barn», «Det har ikkje gått opp for meg enno», «Da eg fylte 18 år».
– Originalt svar: «Da eg fekk mitt åttande barn», «Da eg fekk jobb som heismontør».
– Passe svar: «Da eg las den siste boka til Boutro Boutros-Ghali».

Bør Norge bli republikk?
– Kjedeleg svar, styr unna: «I prinsippet ja, men eg synest kongehuset i Noreg gjer ein god jobb.»
– Svar som vil vekke merksemd: «La oss styrte monarkiet den dag i dag! La oss kuppe NRK! La oss innføre Banan-republikk med det same!»
– Passe svar: «Ja», «Nei», «Boutro Boutros-Ghali eller «I prinsippet ja, og særleg viss ein heismontør får vere konge».

Kva for politiker har du størst sans for?
– Urklisjeen: «Eg har aldri stemt FRP, men det er mykje rett i det Carl I Hagen seier.»
– Kjedeleg og politisk korrekt svar, styr unna: Nelson Mandela, Kofi Annan, Kristin Halvorsen.
– Passe svar: «Eg har aldri stemt FN, men det var mykje rett i det Boutro Boutros-Ghali sa i sin periode som generalsekretær».

Kva var det mest meiningslause du lærte på skolen?
– Vanlege og kjedelege svar: Integralrekning, Kofi Annan, sløyd, nynorsk.

Her vil eg stanse opp litt. For dette minner meg om ein gong Henriette Lien blei intervjua i «Namn i nyheitene» i Dagsavisen. Ho svarte, som så mange andre østlendingar, «Nynorsk» på dette spørsmålet. Dette førte til noko så sjeldant som eit oppfølgjarspørsmål frå intervjuaren:

Kva ville du gjere da dersom du fekk ei rolle på Det Norske Teatret?

Smart stilt. Men Henriette Lien lét seg ikkje målbinde:

– Da ville jeg bare pugget replikkene utenat, svarte ho.

Kjære Henriette Lien: Det er kanskje ein fordel å skjøne kva du seier når du er skodespelar? Eller kanskje ikkje? Det er jo berre ord.

Eg merker det allereie. Eg har mista litt piffen i dette guide-til-den-faste-spalta-prosjektet mitt. Eg var fint i gang, følte eg, men så kom Henriette Lien og spolerte alt. No sit eg her og irriterer meg over svaret hennar. Pugga replikkane utanåt du, liksom! Eg merker det no: Eg kunne tenke meg å skrive ei krass synsing om folk som ikkje likar nynorsk, om ignorantar og språklege analfabetar frå beste vestkant som bruker meir tid på golfbanen, i segleklubben og på skjønnheitssalongar enn å lære seg noko fornuftig her i livet. Men akkurat dette er jo første bod for ein nynorsk-synsar: Ikkje skriv synsingar om nynorsk! Da vil du berre gi inntrykk av å vere ein bitter vestlending full av kompleks. Du vil berre bli freista til å slenge ut ramsalte vendingar til høgre og venstre, men som til slutt slår tilbake på deg sjølv – og som blottstillar dine fordommar. Og sjå korleis det går. Her kjem Henriette Lien og øydelegg alt, og eg er på full fart inn i dei opptråkka stiane som eg nettopp åtvarar mot i innleiinga av denne synsinga. Nei og nei. Det er best eg hoppar rett til siste spørsmål i «Namn i nyheitene»:

Kven ville du helst stå fast i heisen med?
– Kjedeleg svar, styr unna: «Ein heismontør», Nelson Mandela, Kofi Annan.
– Passe svar: Boutro Boutros-Ghali. Eller «Henriette Lien, så skulle eg hørt henne i sterke nynorske verb».
22. juni 2007