Magasinett

Synsingar

Utskrift

Ei søt historie om ei ekte språkgrense

Skrive av Jon Peder Vestad .

Foto: Flickr Lengst sørvest i Danmark ligg den vesle landsbyen Rudbøl attmed elva Vidå. Det vil seie - på den eine sida av elva ligg Rudbøl, på brua står det grenseskilt til Tyskland, og dermed er vi i den tyske landsbyen Rosenkranz. Nesten. For på den tyske sida er det ein liten flik Danmark. Grunnen er språkleg.

I dette flate landskapet var det kampar mellom Danmark og Tyskland på 1860-talet, og landområde som tidlegare hadde hørt til Danmark, vart lagde under Tyskland i 1864. I store delar av dette området snakka fleirtalet dansk. Mange likte det dårleg, og ville absolutt ikkje høre til Tyskland.

Ville vere dansk

Etter fyrste verdskrigen (1914-1918) skulle ein internasjonal grensekommisjon så gå opp grensene mellom dei to landa på nytt. I denne kommisjonen var det med folk frå Tyskland og Danmark, og frå Japan, England, Frankrike og Italia.

Gardbrukaren Anton Nielsen, dansk i språk og sinn, greidde å få garden sin lagd under Danmark, sjølv om han låg på feil side av elva. Det fortel eit oppslag på veggen til den danske grensekontrollen ved Rudbøl/Rosenkranz, og dette var så interessant at eg skreiv av historia. Landmand Nielsen hadde støtt drømt om å få høre til Danmark, og oppsøkte grensekommisjonen for å spørje om det kunne vere mogleg:

Ein glup japanar

"Ja, sagde japaneren - ham der kom lengst borte fra - "hvor mange hektar land drejer det sig om?" Han tenkte jo nok, at det var jord, det drejede sig om og ikke, at det var en hjertesag. "Ca 200 ha (hektar), tror jeg", lød Anton Nielsens svar. "Nå, så småligt ser vi ikke på det i Japan; men hvad med dine naboer og genboer?"

Jo, Anton Nielsen mente, at de fleste på hans side af vejen ville være danske, men på den anden side af gaden lå kroen, og selv om de var gode naboer og talte dansk, ligesom alle her i gaden - så vidste han ikke, om de ønskede at komme med til Danmark.

Japaneren talte med de andre i kommisionen, som han flere gange havde gjort, og så sagde han til Anton Nielsen: "Nu får I lov til at have en lille privat afstemning her i gaden, og så ser vi resultatet". Og det fik de så lov til.

Resultatet blev syv tyske og fem danske stemmer; men foruden dem, der havde stemt, var der to koner, hvis mænd var faldet i krigen. De to enker ønskede at komme med til Danmark, men af hensyn til deres krigsrente havde de ikke vovet at skrive under. Kommisionen forhandlede nu igen, og så sagde japaneren: "Nu vil vi skabe verdens mærkeligste grænse, hvor mennesker - ja et enkelt menneske - får sit livs store ønske opfyldt."

Eit stykke Danmark på tysk side

Dette førte til at garden som Anton Nielsen åtte, ligg i Danmark, og på den andre sida av gata ligg kroa, i Tyskland. Når ein kjem frå Rudbøl og dreg over Vidå, møter ein fyrst den danske grensekontrollen, og eit gardsbruk og nokre andre hus ligg rett attmed. Ei raud stripe markerer grensa, og nokre tital meter lenger ned i gata kjem ein til den tyske grensekontrollen, og der skiftar staden namn frå Rudbøl til Rosenkranz. Dette må kunne kallast ei ekte språkgrense!

Det finst forresten ein god del danskspråklege i den tyske delstaten Schleswig-Holstein og nokre titusen med tysk som fyrstespråk sør i Danmark. Kvar av gruppene har eiga dagsavis, eigne skular og kulturorganisasjoner. Men det er ei heilt anna historie, og ikkje så søt som denne.

 

Framsidebilde: Flickr