Magasinett

Synsingar

Utskrift

It’s so cold in Alaska

Skrive av Erlend Skjetne .

Frå programmet Flying Wild Alaska frå Discovery. Foto: Discovery

Eg har notert meg at “The last frontier”, den amerikanske delstaten Alaska, er populær for tida.

 

På Discovery Channel kan ein kvar aftan sjå serien Flying Wild Alaska, som fylgjer ein familie i drifta deira av eit flyselskap i denne enorme delstaten som i stor grad manglar vegar. Eg kan styre meg for det aller meste av realityseriar frå diverse yrkesgrupper, anten det no er supermodellar eller muffinsbakarar, men akkurat pilotane i Alaska kjem ut for mykje interessant i det vakre, men svært ugjestmilde landskapet ikring seg. Klimaet er naturlegvis ei kontinuerleg utfordring, men i tillegg kjem dei store sosiale problema som pregar livet der oppe, og som ser ut til å fordele seg ganske jamt mellom forsmådde urmenneske og diverse tilflytte spekulantar drivne nordover av ulike indre kriser, anten for å leite etter rikdom og lykke eller ganske enkelt for å koma bort frå sivilisasjonen.

Flyselskapet må i den eine augneblinken hanskast med forsøk på smugling av alkohol, som grunna alt misbruket er forbode i mange landsbyar, i den neste med ein leiteaksjon etter eikor einsleg, forvirra sjel som har forsvunne ut i isaudna utan tilstrekkjeleg med klede og mat. Endå dystrare kjem nok alt dette til uttrykk i serien Alaska State Troopers, som går nesten heilt parallelt på National Geographic Channel: Ein skulle tru at politifolk i eit relativt sett så menneskefattig område hadde lite å halde på med, men i røynda er det diverre motsett: Dei hamnar midt oppi dramatiske eller beint ut tragiske situasjonar heile tida, anten det no er kulda, rovdyra, alkoholen, våpna eller einkvan kombinasjon som har skulda. Husbråk, fluktscener, sjølvmord og drap er daglegdags, alt dette altså midt i eller heilt på grensa til den veldige øydemarka.

Viss ein er interessert i den slags tristesse, er nok det beste likevel å slå av fjernsynet og heller lesa den amerikanske forfattaren David Vann. Han er fødd på Adak i øykjeden Aleutane, som strekkjer seg frå Alaskas fastland eit langt stykke sørover i det nordlege Stillehavet, ein tåkete og våt stad med ei mildt sagt ekstrem plassering på verdskartet. Ekstreme er òg dei to største boksuksessane hans, novellesamlinga Legend of a Suicide og romanen Caribou Island, som båe utspelar seg i Alaska. På eitt vis er dei fredelegare enn dei nemnde fjernsynsseriane frå denne delstaten, for det skjer jo ikkje så valdsamt mykje i bøkene som på skjermen, lydnivået er lægre og sceneskifta ikkje så snøgge. Men på eit anna vis er desse to bøkene meir ekstreme enn noko fjernsynsprogram kan bli. Legend of a Suicide fortel, gjennom éi lengre og fleire kortare historier som heng i hop utan å ha nokon klår kronologi, om ein far og sonen hans i Alaska. Det er ei mor inne i biletet, men ikkje lenger når faren, ramma av ei udefinerbar personleg krise, tek sonen med seg for å overvintre i ei hytte på ei aude øy ved kysten. Det stille dramaet som utspelar seg imellom dei, og som får eit utfall så sjokkerande tragisk at det gjer vondt å lesa om det, er førd i pennen med kirurgisk språkleg presisjon.

Med eit minimum av forklårande utbroderingar, berre nøkterne, ordfattige skildringar av det vesle som hender, får Vann uhyre effektivt formidla den overveldande striden som går føre seg i og imellom desse herja individa i si intense tosemd – og mellom dei to og naturen, ikkje minst. Caribou Island har ei ramme som liknar, men her er det ein mann som, når ekteskapet og livet for alvor byrjar skrante, tek med seg kona si ut på ei aude øy, der hytta dei skal prøve å overvintre i ikkje eingong er bygd enno. Inne på fastlandet har dei ei vaksen dotter med sine eigne samlivsvanskar, og gjennom heile den stillfarne romanen kan ein liksom ane på menneska, som på naturen ikring dei, korleis ein stor storm er i ferd med å tilta i styrke, fyrst og fremst i sjelslivet, der regnskyene har samla seg og det alt er lenge sidan siste skimt av sol. Det går ikkje så bra i denne boka heller, for å seia det mildt. 

Så kvifor skal ein lesa slike bekmørke bøker, det er vel ingenting å glede seg over her? Jo, det er det: I dette tilfellet naturlegvis for det fyrste Alaska, det enkle faktum at denne nådelaust vakre, forfrosne draumen eksisterer og kan formidlast til oss. For det andre dei gode historiene: Ei god historie blir ikkje mindre god av å vera tragisk, snarare tvert imot. Vi har alle våre småe og større tragediar i livet, og ein kan jo seia at vi alle endar som tragediar, i alle fall for dei som bryr seg om oss, at når vi forsvinn blir vi for dei ein tragedie. Men ein får iallfall håpe at ein har vore ei god og ikkje utelukkande tragisk historie fyrst, også om ein budde i Noreg og ikkje i Alaska.